Η ανάλυση του Θάνου Τράγκα
Ο Θάνος Τράγκας υπήρξε ένας βαθύς γνώστης και λάτρης του αρχαίου ελληνικού θεάτρου και του μύθου. Μέσα από τη σκηνοθεσία και τη διδασκαλία του σε έργα όπως οι «Τρωάδες» του Ευριπίδη, όπου ο ίδιος ενσάρκωσε τον Μενέλαο στο πλευρό της Αργυρούλας Καρδασοπούλου η οποία υποδυόταν την Εκάβη, αλλά και μέσα από την ενασχόλησή του με την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, απέδειξε την απόλυτη αφοσίωσή του στο κλασικό ρεπερτόριο. Τα σπουδαία αυτά κείμενα, γεμάτα πόνο, πάθη και φιλοσοφικούς στοχασμούς, αποτελούσαν το φυσικό του περιβάλλον. Ωστόσο, η ζωή έχει τον δικό της τρόπο να μεταφέρει το δράμα από τη θεατρική σκηνή στην ωμή πραγματικότητα.
Ηχητικό ντοκουμέντο
Σε μια ιδιαίτερα συγκινητική καταγραφή από το δωμάτιο ενός νοσοκομείου, συναντάμε τον δάσκαλο Θάνο Τράγκα καταβεβλημένο σωματικά. Η φωνή του είναι σιγανή, καθώς ο έντονος πόνος δεν του επιτρέπει να μιλήσει δυνατά. Σε αυτή την κρίσιμη και δύσκολη στιγμή, η τέχνη και η μυθολογία λειτουργούν ως το απόλυτο καταφύγιο και παυσίπονο. Ο συνομιλητής του, στην προσπάθειά του να αποσπάσει το μυαλό του Τράγκα από τη σωματική ταλαιπωρία, τον παρακινεί διακριτικά να μιλήσουν για τα αγαπημένα του θέματα. Έτσι, το ψυχρό δωμάτιο του νοσοκομείου μετατρέπεται ξαφνικά σε μια αίθουσα λογοτεχνικής και ιστορικής ανάλυσης, όπου ξεδιπλώνεται μια ανατρεπτική θεωρία: Ποια ήταν τελικά η πραγματική ηλικία της Ωραίας Ελένης;
Η συζήτηση ξεκινά από την ίδια την αφετηρία του Τρωικού Πολέμου, τον περίφημο μύθο του Μήλου της Έριδος. Όπως αφηγείται με πάθος ο Τράγκας, στους γάμους του Πηλέα και της Θέτιδας, οι θεοί παρέλειψαν να καλέσουν τη θεά Έριδα, τη θεά του καυγά. Εκείνη, για να εκδικηθεί την προσβολή, πέταξε ανάμεσα στους καλεσμένους ένα χρυσό μήλο που έγραφε πάνω του «τη καλλίστη», δηλαδή «στην ομορφότερη». Το μήλο αυτό αποτέλεσε την αφορμή για να ξεσπάσει μια σφοδρή διαμάχη ανάμεσα σε τρεις πανίσχυρες θεές: την Ήρα, την Αθηνά και την Αφροδίτη. Προκειμένου να λυθεί η διαφορά χωρίς να δημιουργηθεί ρήξη στον Όλυμπο, η απόφαση αφέθηκε στον πρώτο διαβάτη που θα συναντούσαν, ο οποίος έτυχε να είναι ο Πάρης.
Ο Πάρης, αν και ήταν γιος του βασιλιά Πρίαμου της Τροίας, εκείνη την περίοδο εργαζόταν ως αγελαδοτρόφος, καθώς τα βασιλόπουλα συχνά αναλάμβαναν τέτοιες υπηρεσίες στην ύπαιθρο. Κάθε θεά του προσέφερε και από ένα τεράστιο δώρο για να τον δελεάσει να την επιλέξει. Η Ήρα του έταξε αμύθητα πλούτη και εξουσία, ώστε να γίνει κυρίαρχος βασιλιάς σε Ευρώπη και Ασία. Η Αθηνά του υποσχέθηκε στρατιωτική δόξα, προσφέροντάς του έναν ανίκητο στρατό για να κατακτήσει την Ελλάδα. Η Αφροδίτη, όμως, του έταξε τα κάλλη της Ωραίας Ελένης, υποσχόμενη πως θα του την έδινε ως δώρο αν τελικά διάλεγε εκείνη. Ο Πάρης, θαμπωμένος από την προοπτική του έρωτα, έδωσε το μήλο στην Αφροδίτη, προκαλώντας την οργή των άλλων θεών και θέτοντας σε κίνηση τα γρανάζια του ολέθριου πολέμου. Μάλιστα, ο Τράγκας αναφέρει με επιστημονική ακρίβεια και την εκδοχή του λυρικού ποιητή Στησίχορου, σύμφωνα με την οποία η Ήρα, για να εκδικηθεί την Αφροδίτη, αντικατέστησε την πραγματική Ελένη με ένα είδωλο, στέλνοντας την αληθινή στην Αίγυπτο.
Το πιο συναρπαστικό σημείο της ανάλυσης του δασκάλου είναι αυτό που ο ίδιος ονομάζει χαρακτηριστικά «μαθηματικούς υπολογισμούς». Με απόλυτη διαύγεια και λογική, αρχίζει να χτίζει βήμα-βήμα το χρονολόγιο των γεγονότων. Την εποχή που ο Πάρης δίνει το μήλο, υπολογίζεται ότι ήταν τουλάχιστον 20 ετών, όντας σε κατάλληλη ηλικία να βόσκει κοπάδια και να παίρνει κρίσιμες αποφάσεις. Εκείνη τη στιγμή, η Ελένη ήταν ήδη μια ενήλικη γυναίκα, ίσως και 20άρα. Το απόλυτα κρίσιμο στοιχείο, όμως, για την εξέλιξη της θεωρίας, είναι πως όταν δόθηκε το μήλο στους επίμαχους γάμους, ο Αχιλλέας δεν είχε καν γεννηθεί.
Τα χρόνια στο μυθολογικό σύμπαν περνούν αδυσώπητα. Ο Πάρης πηγαίνει τελικά να κλέψει την Ελένη σε μια περίοδο όπου ο σύζυγός της, ο Μενέλαος, έλειπε για δέκα ολόκληρα χρόνια σε έναν άλλο πόλεμο στην Κρήτη. Στο μεταξύ, ο Αχιλλέας όχι μόνο έχει γεννηθεί, αλλά έχει μεγαλώσει και έχει φτάσει τουλάχιστον σε ηλικία 24 ετών. Μάλιστα, κατά την προετοιμασία της εκστρατείας των Αχαιών στην Αυλίδα, ο Αγαμέμνονας ξεγελά την κόρη του την Ιφιγένεια, τάζοντάς της πως δήθεν θα την παντρέψει με τον ενήλικα πλέον Αχιλλέα. Πέραν τούτου, στον Τρωικό Πόλεμο δεν πήγε αποκλειστικά ο Αχιλλέας, αλλά αργότερα έλαβε μέρος μέχρι και ο γιος του, ο Νεοπτόλεμος.
Βάζοντας κάτω αυτούς τους αμείλικτους αριθμούς, η ρομαντική εικόνα της νεαρής, άβγαλτης κοπέλας που συχνά έχουμε στο μυαλό μας για την Ελένη, καταρρίπτεται ολοκληρωτικά. Αν υπολογίσουμε τα τουλάχιστον 24 χρόνια που χρειάστηκαν για να γεννηθεί και να μεγαλώσει ο Αχιλλέας (αφού δεν υπήρχε όταν δόθηκε η υπόσχεση στον Πάρη), συν τα χρόνια που μεσολάβησαν κατά την απουσία του Μενέλαου, η Ελένη, όταν τελικά την έκλεψε ο Πάρης, πρέπει να ήταν μια γυναίκα πολύ μεγαλύτερη. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στην ανάλυση, είχαν περάσει πάνω από 25 χρόνια. Επομένως, η περίφημη «Ωραία Ελένη» για τα μάτια της οποίας έγινε η μεγαλύτερη σφαγή της αρχαιότητας, δεν ήταν ένα νιόπαντρο κορίτσι, αλλά μια γυναίκα, πιθανότατα άνω των 45 ετών.
Αυτή η οξυδερκής και βαθιά μελετημένη προσέγγιση αποδεικνύει το μεγαλείο του πνεύματος του Θάνου Τράγκα. Ακόμα και σε στιγμές όπου το σώμα τον προδίδει και χρειάζεται νοσηλεία, το μυαλό του παραμένει μια ανεξάντλητη πηγή γνώσης, φαντασίας και κριτικής σκέψης. Η μαγευτική αυτή συζήτηση κλείνει με μια γλυκόπικρη επιστροφή στη σκληρή πραγματικότητα του νοσοκομείου. Ο πόνος είναι ακόμα οξύς και η ανησυχία έκδηλη, όμως το αστείρευτο χιούμορ δεν λείπει λεπτό. Γίνονται συγκινητικά αστεία για το γεγονός ότι στο μέλλον ίσως χρειαστεί να κυκλοφορεί με μπαστούνι, με τον ίδιο να δίνει παραγγελία πως προτιμά ένα παραδοσιακό ξύλινο μπαστούνι, ενώ δεν λείπουν και τα τρυφερά πειράγματα για το πώς θα καταφέρει να χορέψει με αυτόν τον εξοπλισμό τον χορό του Ησαΐα.
Είναι μια τρανή απόδειξη πως ο άνθρωπος που έζησε όλη του τη ζωή μέσα από τα μεγάλα δράματα της αρχαιότητας, ξέρει ακριβώς πώς να αντιμετωπίζει το δικό του προσωπικό δράμα: με απύθμενη αξιοπρέπεια, αστείρευτη γνώση και ένα αμυδρό, γενναίο χαμόγελο.