Συχνά λέμε πως «όλος ο κόσμος είναι μια σκηνή». Όμως, πόσοι από εμάς τολμάμε πραγματικά να παίξουμε τον δικό μας ρόλο και όχι αυτόν που μας υπαγορεύει το κοινό; Πόσοι ανεβαίνουμε στη σκηνή της καθημερινότητας κουβαλώντας το σενάριο του παρελθόντος, πεπεισμένοι ότι δεν μπορούμε να το αλλάξουμε;
Αν νιώθεις ότι η ζωή σου είναι μια περίπλοκη παράσταση όπου αγωνιάς διαρκώς για το χειροκρότημα, το βιβλίο «Τόλμησε να είσαι ο εαυτός σου» (The Courage to Be Disliked) των Ichiro Kishimi και Fumitake Koga, από τις εκδόσεις Ψυχογιός, είναι το έργο που πρέπει να μελετήσεις. Δεν πρόκειται απλώς για έναν οδηγό αυτοβοήθειας, αλλά για μια φιλοσοφική πρόκληση που βασίζεται στη σκέψη του Άλφρεντ Άντλερ, του «τρίτου γίγαντα» της ψυχολογίας.
Μέσα από έναν ζωντανό διαλογικό χορό ανάμεσα σε έναν νέο που αναζητά απαντήσεις και έναν φιλόσοφο, το βιβλίο αποκαλύπτει μια αλήθεια που σοκάρει: Η ζωή είναι απλή. Εμείς επιλέγουμε να την κάνουμε περίπλοκη.
Ακολουθούν τέσσερα θεμελιώδη μαθήματα από το βιβλίο, ιδωμένα μέσα από το πρίσμα της προσωπικής ευθύνης και της «σκηνικής» μας παρουσίας στον κόσμο.
1. Η τέχνη της ζωής δεν γεννιέται από το τραύμα, αλλά από την επιλογή
Μία από τις πιο διαδεδομένες πεποιθήσεις –τόσο στην τέχνη όσο και στη ζωή– είναι ότι είμαστε το αποτέλεσμα των τραυμάτων μας. «Είμαι έτσι επειδή είχα δύσκολα παιδικά χρόνια» ή «Φταίει το παρελθόν μου που δεν μπορώ να προχωρήσω». Ο Άντλερ, όμως, είναι αμείλικτος: «Το τραύμα δεν υπάρχει».
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πονέσαμε. Σημαίνει ότι δεν καθοριζόμαστε από αυτό. Η Αντλεριανή ψυχολογία απορρίπτει την αιτιοκρατία (ότι το χθες ορίζει το σήμερα) και εισάγει την τελεολογία (τη μελέτη του σκοπού). Όπως ένας ηθοποιός δεν είναι ο ρόλος που έπαιξε πέρυσι, έτσι κι εσύ δεν είσαι αυτό που σου συνέβη. Είσαι αυτό που αποφασίζεις να κάνεις τώρα με ό,τι σου συνέβη.
Αν επιλέγεις να μένεις πίσω, δεν είναι επειδή σε κρατάει το παρελθόν, αλλά επειδή –υποσυνείδητα– αυτό εξυπηρετεί κάποιον σκοπό σου στο παρόν (ίσως την ασφάλεια του θύματος). Η καλή είδηση; Αν το επέλεξες, μπορείς και να το αποεπιλέξεις. Είσαι ο συγγραφέας, όχι απλώς ο χαρακτήρας.
2. Το θάρρος να μην αρέσεις: Σταμάτα να «διαπραγματεύεσαι» με το κοινό
Όταν ανεβαίνεις στη σκηνή της ζωής, συχνά πέφτεις στην παγίδα να προσπαθείς να «κερδίσεις» το κοινό. Να ικανοποιήσεις τους γονείς, τους φίλους, την κοινωνία. Το βιβλίο, όμως, μας προειδοποιεί: Αυτός που ζει για να αρέσει, δεν ζει· διαπραγματεύεται. Και η διαπραγμάτευση σκοτώνει την αλήθεια της ύπαρξής σου.
Εδώ εισάγεται η επαναστατική έννοια του «διαχωρισμού των έργων».
- Το τι κάνεις εσύ, το πώς ζεις και το πώς εκφράζεσαι, είναι το δικό σου έργο.
- Το πώς θα σε κρίνουν οι άλλοι, το αν θα τους αρέσεις ή όχι, είναι το δικό τους έργο.
Δεν είναι δουλειά σου να ελέγχεις τη γνώμη των άλλων. Η ελευθερία έχει τίμημα και το τίμημα αυτό είναι η αποδοχή της αντιπάθειας. Αν κάποιοι σε απορρίψουν ή σε παρεξηγήσουν, ίσως σημαίνει ότι τόλμησες να σταθείς ακέραιος. Το να σε αντιπαθούν δεν είναι αποτυχία· είναι η απόδειξη ότι ζεις ελεύθερα, χωρίς να υπακούς σε ξένα σενάρια.
3. Σταμάτα να είσαι «Αρχαιολόγος», Γίνε «Χορευτής»
Πολλοί άνθρωποι σπαταλούν τη ζωή τους σκάβοντας. Ψάχνουν μέσα τους σαν αρχαιολόγοι, ξεθάβουν μνήμες και παλιές ιστορίες, νομίζοντας ότι εκεί κρύβεται η λύση. Όμως η ζωή, όπως και το θέατρο, δεν είναι μουσείο. Είναι ζωντανό παρόν.
Ο συγγραφέας προτείνει να σταματήσουμε να βλέπουμε τη ζωή ως μια ευθεία γραμμή που οδηγεί σε μια μελλοντική κορυφή (επιτυχία), θυσιάζοντας το τώρα. Αντίθετα, η ζωή είναι μια σειρά από τελείες, μια σειρά από στιγμές. Η ζωή μοιάζει περισσότερο με χορό. Στον χορό, δεν χορεύεις για να φτάσεις σε ένα συγκεκριμένο σημείο στο πάτωμα· χορεύεις για να βιώσεις την κίνηση.
Αν ζεις κάθε στιγμή με πληρότητα και ένταση, ζεις στο «εδώ και τώρα». Ο ρόλος σου δεν σε δικαιώνει στο τέλος της παράστασης. Σε εκθέτει και σε δικαιώνει κάθε δευτερόλεπτο που είσαι παρών. Μην περιμένεις να γίνεις «κάποιος» για να ζήσεις. Ζήσε τώρα.
4. Ευτυχία δεν είναι το χειροκρότημα, είναι η συμμετοχή
Θα σε ξεγελάσουν να πιστέψεις ότι η αξία σου μετριέται σε χειροκρότημα, σε likes, σε αναγνώριση. Αυτό είναι το πιο ύπουλο ψέμα της εποχής μας. Σύμφωνα με την Αντλεριανή φιλοσοφία, η ευτυχία είναι η «αίσθηση της προσφοράς».
Η αξία δεν γεννιέται όταν ξεχωρίζεις ή όταν υπερέχεις των άλλων (κάτι που δημιουργεί ανταγωνισμό και μοναξιά), αλλά όταν νιώθεις ότι είσαι χρήσιμος στην κοινότητα. Όταν συμμετέχεις. Μέσα σε μια κοινότητα, ο άνθρωπος δεν χρειάζεται να είναι «ειδικός» για να αξίζει. Αρκεί να είναι παρών και να προσφέρει. Η εσωτερική γνώση ότι «προσφέρω» είναι η μόνη επιβεβαίωση που χρειάζεσαι.
Συμπέρασμα: Η πιο γενναία πράξη
Γιατί, λοιπόν, να διαβάσεις το «Τόλμησε να είσαι ο εαυτός σου»;
Όχι για να γίνεις «καλύτερος» με την έννοια της τελειότητας. Η σκηνή της ζωής δεν ζητά τέλειους ανθρώπους. Ζητά θαρραλέα παρόντες ανθρώπους.
Διάβασέ το για να σταματήσεις να κρύβεσαι πίσω από εξηγήσεις και δικαιολογίες. Αυτό το βιβλίο θα σου αφαιρέσει τους λόγους που χρησιμοποιείς για να μην είσαι ευτυχισμένος. Θα σου ζητήσει κάτι δύσκολο: να αναλάβεις την ευθύνη της ύπαρξής σου.
Αν τολμήσεις να είσαι ο εαυτός σου, ίσως μείνεις μόνος για λίγο. Ίσως σε απορρίψουν. Αλλά θα είσαι ελεύθερος. Και χωρίς ελευθερία, καμία τέχνη και καμία ζωή δεν μπορεί να αναπνεύσει.
Είσαι έτοιμος να πετάξεις τα «γυαλιά» που σκοτεινιάζουν την όρασή σου; Η αυλαία άνοιξε. Η επιλογή είναι δική σου. Στη Δραματική Σχολή, η υποκριτική δεν είναι τεχνική επίδειξη· είναι πράξη ευθύνης και παρουσίας.